Die nomiualisirende Psychologie der Scholastik deB späteren Mittelalters. 319
zu Occam festhält, jede Delectatio eine Dilectio; 1 dasselbe gilt
in seiner Weise vom Verhältniss »wischen Odium und Tristitia.
Wir werden diese in ihren Consequenzen nicht unerhebliche
Abweichung d’Aillys von Occam auf Rechnung seiner mystischen
Neigungen zu setzen haben, welche dem zum moralischen
Purismus incliuirenden Occam fremd waren.
Es liegt in der Natur des rationalen 'Willens als eines
freien Willens, dass er durch das ihn in Bewegung setzende
Object nicht absolut bestimmt wird, vielmehr sich selber mit
Bezug auf dasselbe zu determiniren hat. Dadurch unterscheidet
er sich vom Intellecte, dem das evident Wahre mit Naturnotwendigkeit
als wahr erscheint. Weshalb dem rationalen
Willen das Gute und Böse sich nicht gleichfalls naturnothwendig
als gut und böse zur Geltung bringe, ist nach d’Aillys Dafürhalten
eine schwer zur vollen Genüge zu beantwortende Frage. 2
So viel steht indess auch in Bezug auf den rationalen Willen
fest, dass er das Gute nicht um seiner Güte willen verabscheuen,
oder das Böse wegen seiner Schlechtigkeit lieben könne; es
muss daher stets das Bonum irgend eine Beimischung von Malum
und umgekehrt das Malum eine Beimischung von Bonum haben,
wenn er das Gute von sich weist und für das Schlimme sich
entscheidet. Er kann mit anderen Worten bei seinen Selbstentscheidungen
nicht schlechthin verstandlos vorgelien, 3 obschon
1 Cum omnis delectatio sit operatio sive actus yoluntatis secundum Philosophum
7 Ethic., et omnis actus yoluntatis sit yolitio yel nolitio, et
dilectio vel odium, oportet quod delectatio sit volitio et dilectio, et tristitia
ei opposita sit nolitio et odium. Omnis etiam complacentia est
dilectio, et displicentia opposita est odium; omnis autem delectatio est
complacentia, et tristitia ei contraria est displicentia; quare sequitur propositum.
Ibid.
2 Ab aliquibus dicitur, quod nihil est ita bonum, saltem praeter bonum
primuin, in quo non sit aliquid imperfectionis, aut saltem apparere possit;
ideo voluntas tali bono non cogitur adhaerere. Sed aliquid est ita verum,
quod in eo nihil est aut apparet esse falsitatis; ideo tali vero intellectus
eogitur assentire. Haec. autem ratio persuasiva non est evidens. O. c.,
c. 7.
3 Non potest voluntas veile contra vel praeter totale judicinm intellectus,
licet contra vel praeter partiale Judicium. Non enim potest sic ad opposita,
quod possit veile malum sub ratione mali, aut nolle bonum sub ratione
boni; sed potest non veile, quod prima facie apparet bonum, et