Der Averroismus in der christlich-peripatetischen Psychologie.
197
particulärer Intentionen, und bekundet hiedurch ihre Angehörigkeit
an den Bereich der sensitiven Potenzen; auch die Memoria
gehört dem Bereiche der menschlichen Animalität an. Der
Iutellect ist zufolge seiner vollkommenen Geistigkeit über den
iu Cogitativa und Memoria repräsentirten Unterschied und
Gegensatz zwischen elicitiver und retinirender Potenz hinausgestellt;
die Differenz zwischen jenen beiden Potenzen beruht
eben nur auf dem Gradunterschiede ihrer unvollkommenen
Geistigkeit. 1 Während es nämlich die Cogitativa mit der Unterscheidung
und Aufeinanderbeziehung der Dinge und ihrer
Comprehensionen zu thun hat, befasst sich die Memoria ausschliesslich
mit den Comprehensionen, steht also ebenso über
der Cogitativa, wie diese über der Imaginativa. 2 Die Memoria
erscheint so dem Intellecte ganz nahe gerückt; ja man kann
in einem gewissen Sinne sogar von einem Gedächtniss des Intellectes
sprechen; 3 nur hat man nicht zu übersehen, dass das
quaerendo formas sive formam, super quam fuerat compreliensio, qua
inventa et copulata cum apprehensione habetur actus reminiscentiae.
Eodem modo est dicendum, quando cogitativae imaginativa offert primo
formam rei sensatae, et postmodum occurrit sensatio sive comprehensio,
quae non habuit counexionem cum forma illa, statim cogitatio discurrit
circa comprehensiones retentas in thesauro memoriae, donec inveniat
comprehensionem propriam, qua h&bita statim format actum, qui dicitur
actus reminiscentiae, ut sic actus reminiscentiae differat ab actu memoriae
per hoc, quod est finis discursus modo praedicto. Ibid.
1 Secundum gradum operationum in spiritualitate est gradus organorum
et potentiarum organicarum, quae sunt principia illarum operationum.
Et hinc est, quod quia spinitualior est visio quam auditio, ideo habet
organum altius; quia et operatio sensus communis est spiritualior quam
operatio sensus particularis, ideo requirit aliud et aliud organum quam
illa. Idem patet inductive in omnibus potentiis usque ad intellectum;
quia semper, quanto est subtilior, tanto operatio ejus est spiritualior. Ibid.
2 Virtus cogitativa secundum Commentatorem componit et dividit intentiones
sensatas ad invicem; nunc antem actus simpliciter praecedit actum apprehensionis
compositum, ergo simplex apprehensio apprehensionem compositam,
ergo cogitativa imaginativam. Sed memoria est ulterior cogitativa
.... quia experimur potentiam retentivam comprehensionum sine retentione
rei comprehensae .... ergo oportet esse ulteriorem, quae sit
ipsarum comprehensionum, posterior cogitativa, quae comprehensiones
separat vel dividit a rebus comprehensis. Ibid.
3 Capiendo memoriam cum apprehensione actus cum praeteritioue, tune
dico, quod memoria potest pertinere ad intellectum; non enim repugnat
intellectui apprehendere actum sub praeteritione magis quam sensui. Ibid.