588
Werner.
Constructionsarten von Priscian als dritte und vierte Art angereihten
Constructiones reciprocae 1 und retransitivae 2 sind
auf die Constructio transitiva zurückzuführen. 3
Beide Hauptarten der Construction, die intransitive und
transitive, zerfallen in solche, welche sich auf Acte und in
andere, welche sich auf Personen beziehen. Unter der Constructio
intransitiva actuum versteht man jene, in welcher das
Constructibile primum per Modum actus significirt; in der
Constructio intransitiva personarum erscheint es primär unter
dem Significationsmodus eines Seienden. 1 Die erstere ist eine
Constructio Suppositi cum Apposito, 5 letztere eine Constructio
Deterruinabilis cum Determinatione; die erstere Constructionsweise
diversificirt sich nach Verschiedenheit der Supposita,
letztere nach Verschiedenheit der Determinanten. Die Verschiedenheiten
der Supposita sind gegeben in der Verschiedenheit
der Casus der Supposita: Socrates currit, Socratis interest,
Socrati accidit, Socratem legere oportet, a Socrate legitur. Die
primo recedente, si dependens fuerit . . . Quandoque enim constructibile
secuudum dependentiam habet, ut sic dicendo: Video legentem librum. Ibid.
1 Priscian. Inst, gramm. XVII, 108.
2 Ibid. XVII 117.
3 Constructio reciproca transitiva est, ut dicendo: Socrates diligit se; quia
constructibile primum dependet ad secundum, secundo non dependente
ad primum sed ad aliud, si dependeat. Item retransitiva est ex duobus
transitivis composita, ut dicendo: Socrates rogat me ut diligam eum; ideo
sub transitiva continetur. Gramm, spec., c. 47.
4 In der empirisch - grammatischen Betrachtungsweise des Syntaktikers
Robert Kilwardby wird der Unterschied beider Arten intransitiver
Constructionen so gefasst (Thurot p. 233): Intransitio est duplex, cum
exigentia vel regimine, vel sine. Sine regimiue et exigentia fit intransitio
in appositione nominis ad noinen et ad pronomen, et in appositione pronominis
ad pronomen, et nominis et participii ad pronomen. Intransitio
autem cum regimine et exigentia aut est Simplex aut composita; simplex
cum verbo ante vel post, quando una est supposita persona et unius
actus, ut ,Socrates sedet 1 — composita, quando una persona est supposita
et multi actus, ut ,Socrates sedet et loquitur,“ vel e converso ,Socrates
et Plato sedent,“ vel quando multiplicatur tarn persona suppositi quam
actus, ut ,Socrates et Plato sedent et disputant 1 .
6 Weitläufige Auszüge über diese Constructionsart aus den Grammatiken
des 13. Jahrh. bei Thurot 253 ff. — Das Grammatisch - Geschichtliche
Uber Entstehung und Bedeutimg der Ausdrücke Appositio und Suppositio
ebendas, p. 254 f. und 358 f.
n