Die Spraclilogik des Johannes Duns Scotus.
559
in der logischen Lehre vom Urtheile, während der Ausdruck
Consignificatio von Duns Scotus der Grammatik reservirt und
auf das Wort als Satztheil bezogen wird. 1 In diesem Sinne
ist nun jedes Wort im Satze consigniticativ, und somit in sprachlogischer
Beziehung der Unterschied zwischen significanten und
consignificanten Redetheilen völlig beseitiget.
Wir gehen nunmehr auf die von Duns Scotus den einzelnen
Redetheilen zugetheilten Modos significandi ein. Die
essentiellen Bestimmungen dieser Modi betreffend, kennen wir
bereits den Unterschied zwischen den Redetheilen, welche
einen Modus entis ausdrücken, 2 und jenen anderen, welche
einen Moduse sse bezeichnen. 3 Zu ersteren gehören Nomen und
Pronomen; beide scheiden sich dadurch auseinander, dass das
Pronomen im Gegensätze zum Nomen stets eine indeterminirte
Auffassung ausdrückt. Diess hätten — bemerkt Duns Scotus —
bereits die alten Grammatiker dadurch angezeigt, dass sic durch
das Nomen eine Substantia cum qualitate, 1 durch das Pronomen
aber eine mera substantia oder Substantia sine qualitate 5
categorematici; alii sunt termini syncategorematici, ut signa universalia,
particularia, copula universalis, conjunetiones et liujusmodi, et ex istis
terminis non correspondet aliquid significatum aliud a significatis terminorum
categorematicorum, sed per ipsos intellectus aliter intelligit et
apprehendit eandem rem.
1 Intellectus, cum vocem ad significandum et consignificandum imponit,
duplicem ei rationem tribuit, seil, rationem significandi, per quam efficitur
signum, et sic formaliter est dictio — et rationem consignificandi,
quae vocatur modus significandi activus, per quam vox significans fit
consignans vel consignificans, et sic formaliter est pars orationis, ita quod
pars est pars secundum se per lianc rationem consignificandi seu modum
significandi aetivum tauquam per principium formale, sed est pars relata
ad aliam per eandem rationem consignificandi activam tauquam per principium
efficiens intrinsecum. Gramm, spec., c. 1.
2 Modus significativus activus per modum entis, qui est generalissimus
nominis, trahitur a modo essendi entis, qui est modus habitus et permanentis.
Gramm, spec., c. 8.
3 Modus significandi activus per modum esse, qui est modus generalissimus verbi,
trahitur a modo essendi ipsius esse,qui est modus fluxus et successionis. Ibid.
4 Vgl. Priscian. Inst, gramm. II, 22: Nomen est pars orationis, quae unicuique
subjectorum corporum seu rerum communem vel propriam qualitatem
distribuit.
5 Bei Charisius (Inst, gramm. II, 7) und Diomedes (Ars gramm. lib. I)
findet sich folgende Definition des Pronomen : Pronomen est pars