112
V. Schulte
pag. 256.
'Si opponitur [dagegen, dass kein Geistlicher einem Laien
schwören dürfe] de juramento fidelitatis, quod ab episcopis
imperatori praestatur, responderi potest, non omnem
moderni temporis consuetudinem canonibus concordare,
vel, quod potius est, imperatorem propter sacram unctionem
in numero laicorum non haberi’ 1 ).
VIII. Zum Schlüsse mögen noch einige Proben der Behandlung
mitgetheilt werden.
D. I. Est enim mos eonsuetudo antiquitate rationabilis. Cons.
alia generalis, alia specialis i. e. mtmicipalis et dicitur a municipibus.
Sunt autem municipes eiusdem muneris vel munii i. e. otficii participes.
Fiunt autem hi tribus modis: natione, manumissione, adoptione.
Natura uel natione qui in eadem civitate ingenuis nati natalibus
quasi capita populi constituuntur, manumissione qui servus fuerat
emancipatur, adoptione dupliciter vel ejus, qui sui juris, quae fit per
principem et dicitur arrogatio, vel ejus, qui in potestate et baec generali
vocabulo specificato simplex adoptio nuncupatur.
De consuetudine diversa sentiuntur. Dicitur enim et verum est,
quod lex tollit consuetudinem secundum illud Codicis: „consuetudinis
ususque longaeui non vilis est auctoritas, non tarnen usque
adeo sui valitura momento, ut legem vincat aut rationem“ i. e. rationabilem
legem. Lex enim, quae expressam iniquitatem vetat vel puni,
nullis hominum moribus quassari potest. Dicunt tarnen alii quod consuetudo
perimit legem, ut possit eam abrogare [supra: in toto], ei
quoque derogare [supra: in parte], quod non generaliter, sed in
casu verum est populi Romani, vel alius, qui habet condendae legis
auctoritatem. Si cognita lege sciens et prudens in contrarium agat
*) Eine Rücksichtnahme auf deutsche Verhältnisse liegt auch in dem Satze pag-. 260:
'sunt hi (seil, episcopi), qnia jus gladii habent> quod tarnen non per se, sed per
suffectam personam exercere debent 5 .
Als Curiositäten mögen mitgetheilt werden das in C. XIII. pag. 194 angeführte
Sprichwort, dass die Zehnten der Kirche des Wohnorts gebühren:
f ubi ergo quisque sumit psalmum, ibi debet timpum\
und die pag. 195 mitgetheilte, gewiss auch jetzt in mancher Gegend angenehme
Gewohnheit:
'Verum quia hoc ex speciali consuetudine in quibusdam locis servatur, ut,
ubi cervus capitur, ibi dexter armus sacerdoti [d. h. dem Pfarrer]
olferatur, et ubi pisces prenduntur, ibi similiter decimentur’.