98
v. Schulte
Auf verschiedene Lesarten u. dgl. wird wiederholt aufmerksam
gemacht, so dass sich einSinn für Texteskritik zeigt. Z.B.:
c. 3. C. II. q. 8. quisquis ille est (pag. 142); pag. 24S u. a.
Während die Wort erkl är ung beiPau ca p a 1 ea fast die Hauptsache
ist, aber auch bei Rolandus, Rufinus und Stephanus
noch ein weites Feld hat, tritt sie hier ganz in den Hintergrund und
wird meist nur angewendet, um zugleich wirklich praktische Begriffe
zu erläutern. Z. B. pag. 77. 'Unde praetereundum non est,
quod in canonibus hoc verbum titulari duplicem significationem exhibet
ut sit titulari id quod ecclesiae ascribi, vel quod ad sacram
militiam initiari i. e. tonsurari’.
pag. 68. 'Itaque secundum nostra tempora Formata vocatur
commendatoria. Est testimonium ordinationis et conversationis continens
ordinati, quae saepius ad quoscunque pervenerit generaliter,
quam ad unam specialiter civitatem dirigitur. Dimissoria dicitur
quia migrandi per eam licentia indulgetur; commendatoria, quia
portitor in ea ignotis commendatur. Formata namque IIII or continere
debet articulos: portitoris benignam commendationem eiusque plenam
absolutionem, et ut ab alio ordinari possit concessionem eumque in
sua iurisdictione recipiendi potestatem’.
Ein eminent praktischer Sinn des Verfassers geht durchs Ganze,
so dass auch dieser den Beleg liefert, er habe eine unmittelbar den
Bedürfnissen des Lebens dienende Arbeit liefern wollen. Beispiele
sind die bei der Frage über die Heimath des Werkes mitgetheilten
Stellen, welche ja direct das praktische Recht im Auge haben.
Ein anderes bietet die pag. 276 stehende ausführliche Auseinandersetzung
der Controverse über die Wirkung der sponsalia de praesenti
t).
*) Ex quibus apparet, sponsam uxorem non esse ante commixtionem nec esse perfectum
conjugium sola pactione conjugali initiatum. In hac quaestione Ga llicana
et tr a n s alpin a ecclesia dissentiunt. Transalpini enim inter initiatum et eonsummatum
matrimonium distinguunt tradentes, pactione conjugali initiari et carnali
copula consuminari conjugium, sicut contractus emtionis seu permutationis con*
ventione inchoatur traditione perficitur . . . His Gallicana ecclesia respondens desponsationem
legalem, et canonicam distinguit i. e. quae in praesens vel in futurum
concipitur. Est enim legalis desponsatio futurarum nuptiarum mentio et repromissio
[fr. 1. Dig. de spons. XXIII. 1.], quae sponsalia vocatur. Et haec nuptiae atque
conjugium spondet non efficit. Ab hac inquiunt desponsationem, quae est con-