Laurentii Vallae opuscula tria. 111.
105
pars erat. De qua ita aecipias, ut in eadem philosophorum comparatione
verser. Etenim si illi non feruntur quod sibi nomen studiosorum
sapientiae peculiariter vindicant, nullis id aliis impartientes, non conditoribus
legum, non optimis senatoribus i«), non summis oratoribus,
non iustissimis regibus, quorum sapientia et ante philosophos natos
et post eos exortos semper tarnen gu|bernatrix extitit civitatum, quis
tandem vos ferat dicentes non sacerdotem, non pontificem, non alium
quempiam praeter vos esse religiosum? Qua in re non tarn arrogantes
de vobis quam contumeliosi in ceteros videmini. Quae enim mihi laus
contingere uberior potest aut e contrario maior vituperatio quam vel
religiosum esse vel irreligiosum? Nam quid est aliud esse religiosum
quam esse christianum etquidem vere christianum? Taceo de eo sensu,
cum sepulcra dicuntur religiosa 17 ) et iudex religiosus et alia multa.
Dereligione divina nunc loquor: et licet multae religiones sint, tarnen
eae, quae falsae sunt, non religiones sed superstitiones et habentur
et dicuntur ab iis dumtaxat, qui veram religionem cognitam
habent, quae etiam sine appositione veri simpliciter religio est
appellanda, immo adeo sine appositione Christi, ut idem sit religio
quod fides et religiosus quod fidelis 1S ), fidelis, inquam, non tamquam
mortuus sine operibus sed cum operibus et qualis dici possit vere
christianus. Ut ait Iacobus 19 ) : Si quis autem pntat se religiosum
esse, non refrenans linguam suam sed seducens cor suum, kuius
• lc ) Vgl. Quintilian I prooem. 14 nomen tarnen sibi insolentissimum arrogaverunt,
ut soli sapientiae Studiosi vocarentur, quod neque summi imperatores
neque in consiliis rerum maximarum ac totitis administratione rei publicae
clarissime versati sibi umquam vindicare sunt aitsi.
17 ) Vgl. Elegant. I c. 23 G: religiosus homo qui aniat religionem: sepulcra
et monumenta religiosa sunt id est habent in se religionem: ille adorat,
haec adorantur.
ls ) Vgl. Elegant. V c. 31 D. — De volupt. III c. 6 p. 974 christianae religionis,
quae proprio vocabido fides dicitur. Coli. N. T. Mare. c. 14 p. 828. Recrim.
in Fae. II p. 538: et quoniam de religione agis eaque vis me retineri dcbuisse,
vide quam retinear, qui illa te male identem repreliendo. Vbi enim
pro religione nostra apud Paulum, apud evangelislas, denique apud
Hieronymum invenisli fides nostra, cum, ut ille testatur, fides sine apposito
dicatur pro religione Christiana? Nihil ergo aliud est ad Pammachium
inquiens, nihil enim prodest absque operibus caelibatus et nuptiae, cum
etiam fides, quae proprie Christianorum est, si opera non habuerit, mortua
esse dicatur.
19 ) Epist. lacob. 1, 26. 27.
Fol. U v.
