100
V a h 1 e n
tractetur ingenio. Si quidem de bello troiano 4 ) multi et post et ut
reor ante Homerum scriptitarunt, sed eos omnes Homerus velut aquila
aut balaena post se et a tergo reliquit. Virgilius de cultu terrae, de
vitibus atque arboribus, de peeoribus canibusque, de apibus scripsit :
materia si eam per se ipsam inspicias humillima, apud liunc tarnen
auctorem praestantissima. At poetas quosdam recentes eum lego, qui
regum populorumque bella cantanda sibi sumpserunt, ita loquuntur,
ut melius faeturi fuerint, si bella ranarum et murium, ut Homerus
adolescens, aut apium, sicut Virgilius fecit, cantavissent. Quid sublimitatis
videtur habere posse scuti materia? Et tarnen quid sublimius
quam apud hos auctores vel Achillis scuturn vel Aeneae, ut non tarn
clipei quam terrarum orbis exprimi, pingi, repraesentari putetur.
Adeo interest, quo ingenio materiam aut qua facundia tractes. Verum
relicto carmine de prosa loquamur. Nonne inter historias magnitudirie
quidem pares tantum tarnen differentiae est imparitate scribeutium,
ut hanc sollicito, suspenso, affecto animo legas, relegas s), illam securo
Fol. 2 r. ac sopito transeas nec possis perlegere. Cur | ita? Quia in hae res
magnae, graves, periculosae, in illa minutae, vulgares, leves exponi
videntur. Iam vero in eisdem causis non vides, ut apud hunc oratorem
omnia ardeant, apud illum vero frigida sint, et hoc dicente iudices
auditoresque modo irascantur, modo mitigentur, modo gaudeant, exhilarentur,
rideant, modo irascantur 6 ), doleant, fleant, illo dicente vix
somnum teneant ae ne teneant quidem. Atque ut exempla infinita
praeteream et ad theologiam, de qua scripturus sum, descendam, quis
tandem de illa non audet scribere, quis non de eiusdem difficillima
quaque materia? Ut non sine causa Horatius 7 ) dixerit: scribimus inilocti
doctique poemata passim. Quod ille de poetis, ego de theologis
dico. Inter quos tantum interest, ut earundem s) rerum scriptores
cum invicem confero, non de eadem videantur materia Ioqui, immo
adeo liic de maxima, ille de minima, hic de stellis, ille de flosculis,
ille repere, languere, dormire, stertere, somniare, hic felici volatu se
ferre, nunc quasi spatiari, nunc in orbem ludere, nunc deorsum praecipiti
lapsu demitti, eademque sese in altum celeritate recipere. Neque
vero haec dico, quasi hae laudes mihi assint, sed de ingeniorum
diversitate in eiusdem desudantium materiae campo. Ut appareat eum
4 ) add.m.2 5 ) perlegas C, relegas m. 2. 6 ) raisereanfur? 7 ) Epist.
IM, 117 8 ) eorundem C
