Laurentii Vallae opuscula tria. I.
57
Indicien hinzu, welche, wenn auch minder bestimmt, das aus jenem
Citat geschöpfte Resultat bekräftigen.
Das Prooemium dieses nämlichen Buchs der Elegantiae beginnt
mit den Worten: Pcrlegi proxime quinquaginta digestorum libros
ex plerisque iurisconsultorum voluminibus excerptos, und aus
Valla’s Antidotum in Poggium IV 355 entnehmen wir, dass diese
eindringliche Beschäftigung mit dem corpus iuris civilis in seinen
Aufenthalt auf Gaeta gehört: liic (ein ungenannter Bischof) Caietae
cum a quibusdam suae gentis hominibus me laudari audisset, ut
grammaticum, rhetorem, poetam egregium, et dialecticum, pliilosophum,
theologum, et litteris graecis mediocrem, nugae sunt
ista, inquit, iuris scientia est rerum regina . . . Atqui Laurentius,
illi inquiunt, non alienus est ab iuris scientia, quippe qui cum
alias tum vero superioribus diebus totum corpus iuris civilis evolvit.
Perturbatus hic sane, quid, aitne iste se intelligere ins
civile? Quidni, illi respondent, cum etiam in opere suo de elegantia
linguae latinae iurisconsultos testetur 5 ). Ferner im Prooemium zum
V. Buch der Elegantiae schreibt er: Tertius iam mihi et prope
quartus annus agitur peregrinanti semper et per omnia maria
terrasque volitanti, proxima etiam aestate et quidem tota militiam
experto. Wir werden nicht irren, wenn wir hierin die Jahre
1436—1439 bezeichnet sehen, in denen Valla in der docta cohors
zeichnend. Daher wir auch oben S. SS in den dialect. quaest. das Beispiel
von Campania unbedenklich für die Zeitbestimmung dieser Schrift benutzten.
— Die Citate aus den Elegantiae sind nach der Ed. Coloniae 1322
gegeben.
5 ) Valla erzählt dort weiter, wie er jenen auf seine Rechtsgelehrsamkeit
pochenden Wann verblüfft habe, der ihm dann Rache geschworen (p. 356)
praesertim qnod audissetpaulo post quandain me rem de iure componere,
euius si tutum esset nunc facerem menlionem, sed non sunt omnia in praesentiarumpatefacienda:
und in ähnlicher Art schreibt er bald nachher von
einer in dieselbe Zeit und, wenn ich nicht irrrc, gleichfalls nach Gaeta
gehörigen Begegnung mit einem andern Bischof, der in Folge dessen mit
jenem erstem zusammen anfing de me frequenter maligne loqui et consultare
ob illudpraecipue opus, quod nuper composuissem , quod si hoc pacto subruerent,
magnas sibi spes proponebant: non licet apertius loqui, forte erunt,
qui haec intelligent etc. Es ist die Schrift de donatione Constantini gemeint,
mit deren Abfassung Valla um das Jahr 1440 beschäftigt war. An Gedanken
in dieser Schrift erinnert auch die Expectoration über die reges Romani
in Eleg. IV c. 70.