055

0.  a.)  IVTagnifici  viri,  amici  hostri  karissimi.  Non  dubitamus  01.V.  intellexisse,  qucmadmodum
  ad  hanc  dietam  que  pro  re  fidei  a  S.  d.  n.  in  conuentu  mantuano  deprecante  inclita
  nafione  Germanica  indicta  fuerat.  Ex  omnibus  qui  per  Sanctitatem  suam  et  gloriosissimam
  Cesaream  M.  vocati  fuerunt  quampaucissimi  comparuere  et  hy  quidem  non  ifa
prompii  ut  tante  rei  necessitas  postulabat.  Doluimus  usque  ad  intimum  cordis  nostri,
considerantes  felicem  Turcum,  si  qua  tarnen  potest  esse  in  huiuscemodi  teterrimo  ac  sccleratissimo
  felicitas,  dum  nos  tanta  lentitudine  utimur,  dum  tempus  diflerimus,  dum  presidium
  et  debitum  et  totiens  deo  et  eius  vicario  promissum  retardamus,  circumquaque  manus
suas  extendere  cottidie  immanius  agrcdi,  premere  ,  urgere  Christianos  innocentissimos
populos  sanguinaria  crudelitate  dcbachari,  vastare  urbes  diripere  ac  propbanare  templa
dei,  viros  in  seruitutem  redigere,  matresfamilias,  virgines,  pueros  ingenuos  abripere  ac
impurissimis  militum  suorum  manibus  contrectandos  tradcre.  Hanc  vero  inclitam  Nationem,
in  cuius  potcncia  summa  omnium  spes  reposita  fuerat,  unde  omncs  salutem  sperabant  adeo
frigescere  qeasi  nichil  ad  eam  huiusmodi  res  pertineant,  cum  tarnen  formidandum  sit,  ne
breui  tempore  (inmortalis  deus  auerte  queso  et  detestare  lioc  omen)  a  quibus  nunc  ceteri
presidia  prestolantur  ipsi  aliorum  presidio  cgeant.  Doluimus  inquam  et  dolemus  usque
ad  intimum  cordis  nostri  et  tantam  fidelis  populi  in  tanta  rerum  necessitate  secordiam
satis  mirari  non  possumus  ,  cum  presertim  a  S.  D.  n.  summo  pontifice  et  Imperiali  celsitudine
  vocati  et  requisiti  fuerint.  Conuenimus  cum  Cesarea  maiestale  paucis  bis  qui  aderant
  scpenumero  et  de  necessitate  rerum  de  quibus  agi  debebat  locuti  sumus.  Ceterum
cum  propter  absentiam  aliorum  nicliil  bene  concludi  posse  intellexissemus,  communi  consensu
dietam  in  kalendas  Septembris  proximi  in  Imperiali  curia  celebrandam  prorogauimus,
melius  esse  iudicantes  ut  aliquando  etsi  tarde  prouideretur  necessitati  fidei  cristiane  quam
ut  in  maximum  periculum  et  extremum  pene  discrimen  respublica  adduceretur.  Quapropter
M.  V.  omni  quo  possumus  affectu  per  viscera  misericordie  domini  nostri  Jesu  Christi  et
fidem  quam  ei  tenemur  per  tremendum  eius  iudicium,  per  spem  salutis  uestre  hortamur
rogamus  et  obtestamur,  nomine  apostolice  sedis  et  S.  D.  N.  qui  alias  vos  vocauit,  requirimus,
  ut  quemadmodum  prestantem  et  illustx*em  rempublicam,  qucmadmodum  fidelem  et
catholicam  ciuitatem  decet,  huic  rei  dimissis  omnibus  incumbatis,  oratores  vcstros  predicto
  tempore  et  ante  prestitutum  diem  mittatis  graues  et  maxime  auctoritatis  viros,  qui
mcrito  dignitatem  v.  reipublice  rcpresentent,  qui  sint  ad  rem  de  qua  agitur  prompti,  qui
non  modo  ipsi  hortacione  non  egeant,  sed  ccteros  auctoritate  et  cxemplo  suo  moueant,
excitent,  inflamment,  sint  primi  qui  veniant  sint  Ultimi  qui  recedant,  liabeantque  a  QI.  V.
facultatcm  ad  concludendum  et  acceptandum  quicquid  in  ipsa  dieta  decernetur  ita  ut  non
sit  opus  eas  amplius  consulere,  nec  aliquid  replicare,  sic  enim  in  infinitum  procederelur.
—  Non  ego  sum  qui  vos  voco  magnifici  viri,  sed  vocat  vos  verus  et  indubitatus  Jesu
Christi  vicarius,  sed  vocat  vos  ipse  Jesus  Christus,  filius  dei  viui,  plorans  in  cruce  quod
affligi  videt  ab  hostibus  suis  populum  suum  ,  quem  ipse  summa  caritate  dilexit  usque  ad
mortem.  —  Nichil  facere  QI.  vestre  possunt  in  omni  vita  dignius  nichil  laudabilius,  nichil
immortali  deo  acceptius.  Nos  interea  quantum  nobis  diuina  clementia  suggeret  Cesarea
maiestate  fauente  conabimur  hanc  inclitam  prouinciam  pacatam  reddere,  quod  si  aduersanle
  hoste  humani  gcneris  prohibebimur,  in  hac  eadem  dieta  opc  et  consilio  vestro  ac
ceterorum  qui  aderunt,  nos  eam  rem  composituros  non  dubitamus,  quod  ubi  time  quoque
negaretur,  non  tarnen  debebunt  priuate  alique  cause  commune  reipublice  bonum  et  Christi
negotium  impcdire.  Valeant  M.  vestre  et  per  liunc  nunccium  aliquid  nobis  rescribant.
Dalum  Wiennc  die  primo  Junii  Mccccolxo.
Bessarion  Episcopus  Tusculanus
Cardinalis  Nicenus  apostolice  sedis  Legatus.
Qlagnificis  viris  Consulibus  ac  Communitati  Ciuitatis
Auguste.  —  Amicis  nostris  carissimis.
Hofbibi,  in  Qlünchen.  C.  1.  m.  401G.  fol.  28.

b.)Pius  papa  II.
Dilecti  filii.  Satutem  et  apostolicam  benedictionem.  Quanto  dolore  cor  nostrum
aftligant  dissensiones  germanice  que  post  dietam  Qlantuanam  sunt  suscitate,  testis  est  deus
cordium  nostrorum  scrutator.  Testes  omnes  qui  loquentes  nos  audierunt.  Certe  iudicio
nostro  non  poterat  maior  plaga  inferri  fidei  cause,  non  poterat  funestius  malum  ad  per-Sitzb.
  d.  philos.-hist.  Ci.  Jahrg.  1850.  II.  Bd.  IV.  Heil.  3<