436
Schulte
„Acto de iudiciorum praeparatoriis nunc de ipsis traetandum
videamus. Primo videndum est, quid sit iudicium? secundo qualiter
constituendum sit iud. ? tertio qualiter constitutum expediri debeat? V
quarto quae sit vis et potestas iudicii circa finem et principium.“
De iudiciis. Iud. a peritis iuris sic describitur: „Iudicium est
animi arbitrium publica auctoritate introductum propter singulorum
utilitates inventum. Oportet enim, quod iudex publice constituatur
cum solemnitate maxima“ cet.
Quae personae possint esse iudices. Hoc modo constituendum
est iudicium, ut ibi babeatur electus trium personarum, et electus rei,
et electus mutae causae. Singula prosequamur. Nun zählt er die
natura, iure, moribus Unfähigen auf, gibt an, Kläger, Beklagter und
res müsse fähig sein. fr. 12. D. de jud. V. 1. Bis 90" vierte Zeile.
De mutae causae electione. Mutae etiam causae electio habenda
est, ut talis eligatur iudex, coram quo causa terminari possit et talis ,
eligatur causa, quae congrue coram tali iudice possit tractari. Non
enim si liberalis est causa, id est talis, in qua aliquis diu in servitute
detentus proclamet etiam libertatem, vel in qua aliquis diu in libertate
manens trahatur in servitutem, si inquam, talis est causa, non ^
potest terminari coram iudice padopeo.“ Hier bat er Cod. Tit. 3.
libr. 3. vor Augen; aus dem pedaneus ist padopcus geworden. Das
Wort miita causa vermag ich nicht zu erklären, es sei denn mutua
causa = actio zu verstehen. Vgl. fr. 12. D. de iud. II. 1.
Judicium constitutum hoc modo expediri debet, ut iudex exerceat
officium suum, actor suum, reus etiam exerceat suum. De quibus
officiis secunduin ordinem dicendum est. Judicis officium est, partes
ante se vocare tribus edictis, vel uno peremtorio pro Omnibus. Qualiter
edicta constitui debeant, in sequentibus prosequamur. Nota
autem quod inter edictum et edictum XXX debent esse dies. Antiquitus
non nisi X fuerunt, licet in autentico sic correctum sit. Quod
tarnen quidam de vocando auctore intellexerunt, quod non approbamus.
Vergl. Dig. V. 1. fr. 69., 42. 1. fr. S3. Cod. quom. et quando
VII. 43. c. 8., Auth. de litigiosis. §. omnem (Nov. 112 c. 3).
Hierauf die Folgen der contumacia im allgemeinen und bei ac- *>►
tiones in rem und in personam. Dann vom officium actoris, rei.
Nunc considerandum est, quae sit vis iudiciorum circa principium
et finem. Principium iudicii dicitur litis contestatio, finis vero