208

Schulte

§.  Privatum,  quod  ad  singulorum  utilitatem  pertinet.  §.  Jus  privatum
tripartite  est  collectum,  vel  ex  naturalibus  praeceptis  aut  gentium
aut  civium.  §.  Jus  naturale  est,  quod  natura  omnia  animalia  docuit.
Nam  istud  ins  non  solum  hominum  proprium  est,  sed  omnium  animalium,
  quae  in  celo,  quae  in  mari,  quae  in  terra  nascuntur.  Hinc  descendit
  maris  et  feminae  coniugatio,  quam  nos  matrimonium  appellamus.
  Hinc  liberorum  procreatio  et  educatio.  Videmus  enim  cetera
animalia  istius  juris  peritia  censeri.
273.  Omnes  homines  aut  liberi  sunt  aut  servi.
Personarum  26 )  divisio  summa  liaec  est,  quod  omnes  homines
aut  sunt  liberi  aut  servi.  Et  libertas  quidem  est,  ex  qua  liberi  vocantur,
  naturalis  facultas  quod  cuique  facere  libet,  nisi  quod  vi  aut
iure  prohibetur.  Servitutis  autem  est  constitutio  gentium  iuris,  qua
quis  dominio  alieno  contra  naturam  suorum  detinetur.  Servi  autem
ex  eo  appellati  sunt,  quod  imperatores  captivos  vendere  iubent  ac
per  hoc  servare  nec  occidere  debent.
Qui  enim  mancipia  dicti  sunt,  quod  ab  hostibus  manu  capiuntur.
  Servi  aut  nascuntur  aut  fiunt.  Nascuntur  autem  ex  ancillis  nostris,
  si  et  concipiendo  et  toto  medio  tempore  et  in  ipso  partus  tempore ­
  ancillae  nostrae  sint.  Alioquin,  qui  ex  eis  nascuntur,  non  sunt
servi,  sed  ingenui,  et  si  matres  ancillae  remaneant.  Fiunt  autem  iure
gentium,  id  est  ex  captivitate,  aut  iure  civili,  cum  homo  über  maior
XXV.  annis  ad  pretium  participandum  sese  venundari  passus  est.  In
servorum  conditione  nulla  dift'erentia  est.  In  liberis  multae  diflerentiae
  sunt.  Aut  enim  ingenui  sunt,  aut  Iibertini  sunt.  Ingenuus  est,
qui  statim  ut  nascitur,  über  est,  sive  ex  duobus  ingenuis  matrimonio
editus,  sive  ex  duobus  libertinis,  sive  ex  altero  ingenuo  et  altero
libertino,  sive  ex  matre  libera,  patre  vero  incerto,  quam  vulgo  conceptus
  est.
274.  Quae  sint  iura  praediorum  rusticorum  27 ).
Rusticorum  praediorum  iura  sunt  liaec:  iter,  actus,  via,  aquaeductus.
  Via  enim  vis  eundi  et  ambulandi,  id  est  redeundi  et  agendi
iumentum  vel  vebiculum,  et,  ut  dicitur  in  digestis,  debet  habere
VII.  pedes  in  latitudine,  in  anfractibus  autem  XVI.  ut  libere,  qui  agit
plaustrum,  agere  et  convertere  possit.  Item  est  ius  eundi  tantum  et

26 )  Quelle:  Instit.  I.  3.  und  4.
27)  Vgl.  Inst.  Inst.  II.  3.  und  Dig.  VIII.  3.  1.  8.