Zeugen- u. Inquisitionsbeweis im deutschen Gerichtsverfahren etc. 437
von der Befürchtung aus, dass die Kirche ohne das Inquisitionsrecht
in bevorstelienden Processen zu Schaden kommen könne. Der Kaiser
wird gebeten, ,,ut de rebus ecclesiae .. inquisitionem concederemus
faciendam in quibuslibet comitatibus vel locis propter pravornm
liominum invasionem ne praefetta ecclesia de facidtate verum sunnim
dispendium pnteretnr“. Die Verleihungsformel,,«/ cum necessitas
exegerit, de rebus praefatae sedis inquisitio fiat per circummanentes
et idoneos homities, qui degunt in illis locis ubi ipsae res adjacent“
bietet kein neues Moment. Lehrreich für das Wesen des Inquisitionsbeweises
und in Bezug auf die praktischen Vortheile, um derentwillen
ihn die Kirchen zu erlangen strebten, ist Karl’s des Dicken Urkunde
von 883 Der Kaiser befiehlt, „ut undecunque a tempore Magni
Karoli legalem Investitur am liaberc dignoscitur jam dicta ecclesia,
in fl. si) ullam diminorationem seu disvestitam 2 ) quislibet facerc
tentaverit, non sit necesse . .. episcopo ejusque successoribus sive
ejusdem ecclesiae causam peragentibus ullam facere probationem
sed diligenter per bonae fidei pagenses ... si opus fuerit
cum jurejurando studiosissime fiat inquisitio quatenus rei veritas
lucide clarescat“. Arnulf bestätigt 895 3 ) den vollen Besitzstand des
Bisthums „unde investitura ecclesiae clarescere potuerit sive per
inquisitionem bonorum hominum circumquaque manentium
sive per judicum r e cord ationem“. Ludwig III. hat das Inquisitionsrecht
Bergämo’s in zwei Urkunden bestätigt, die beide im Jahre 901
ausgestellt sind. Die eine 4 ) stimmt bezüglich der Inquisitio fast
wörtlich mit der angeführten Verleihung Karl's des Dicken von 883,
Die zweite 5 ) schmiegt sich dem Diplome Arnulf s an. Da das Bisthum
aus Anlass des Ungarneinfalles seine Urkunden verloren, werden
Rechte und Besitzstand desselben bestätigt. „ Quod judicum recordatione
aut bonorum hominum circumquaque manentium inquisitione
clarescere potuerit, ut juris et possessionis ipsius ecclesiae
fuerit. . possideat absque alicujus contradictione“.
1) Ughelli IV, 416 = Lupi I, col. 955. B Öhmer 963.
2 ) sc. disvestituram.
3 ) Lupi I, col. 1043. Böhmer 1112.
Lupi II, col. 13. Böhmer 1464.
5 ) Lupi II, col. 8. Böhmer 1463.