Ueber  eine  Summa  legnm  incerti  auctoris.

323

factae  sunt  leges,  ut  in  ipsis  improbis
  formidato  supplicio  nocendi  refrenetuv
  facultas.

I,  55.
Dicitur  autem  civitas  quasi  civium
unitas.
I,  7.
Erit  autem  lex  honesta,  justa,  possibilis,
  necessaria,  utilis  et  manifesta,
secundum  naturam,  secundum  consuetudinem
  ac  loco  temporique  conveniens.

I,  9.
Quando  leges  institutae  sunt,  time
non  liceat  eas  judicare,  sed  oportebit
secundum  eas  judicare.
I,  6.
Lex  autem  quatuor  facit,  unde  versus:
permittit,  punit  lex,  praecipit  atque
vetat.

I,  5.
Omnes  leges  aut  sunt  divinae  aut
humanae.  Divinae  natura  constant,
humanae  vero  moribus  et  consuetudinibus
  constant.
I,  13.
Consuetudo  est  jus  moribus  institutum,
  quod  pro  lege  suscipitur,  quum
lex  deficit.  Dicitur  autem  consuetudo
quasi  communis  suetudo  id  est  communis ­
  usus  omnium  hominum.
I,  14.
Bona  consuetudo  tres  habet  virtutes:
prima  quia  imitatur  legem  id  est  ponitur
  pro  lege,  quum  lex  deficit,  secuntit.

  VII.
Unde  quaeritur,  quare  factae  sunt
leges  humanae?  Et  respondetur,  quod
ideo,  ut  earum  metu  humana  coercetur
  audacia,  tutaque  sit  inter  improbos
  innocentia,  et  in  ipsis  improbis
formidato  supplicio  refrenetur  audacia ­
  et  nocendi  facultas.
tit.  VI.
Civitas  enim  ab  unitate  civium  nominatur.

Unde  lex  debet  esse  justa,  honesta,
possibilis,  secundum  naturam  et  secundum ­
  consuetudinem  patriae,  locoque
  temporique  conveniens,  necessaria ­
  et  utilis,  manifesta  quoque  .  .  .
.  .  .  quia  cum  leges  institutae  fuerint,
non  erit  postea  judicandum  de  ipsis,
sed  oportebit  judicare  secundum  ipsas.
tit.  VII.
Quadruplex  est  autem  officium  legis,
quia  omnis  lex  aut  permittit,  aut  vetat, ­
  aut  punit,  aut  imperat  .  .  .  Versus  :
Quatuor  ex  verbis  virtutes  collige  legis: ­
  permittit,  punit,  imperat  atque
vetat.
Omnes  leges  aut  divinae  sunt  aut
humanae.  Divinae  namque  natura,
humanae  vero  moribus  et  consuetudinibus
  constant.
tit.  X.
Consuetudo  est  jus  quoddam  moribus
institutum,  quod  pro  lege  suscipitur,
quum  lex  deficit  .  .  .  vocatur  autem
consuetudo,  quasi  communis  suetudo
et  usus  hominum,  quia  in  communi
est  usu.
tit.  XI.
Consuetudo  autem  triplicem  habet
virtutem.  Est  enim  legum  interpres
optima,  ideo  lege  existente  dubia,