322

Tomaschek.

Differunt  autera  haec  tria  jura,  quia
jus  naturale  apud  omnes  gentes  aequaliter
  servatur,  a  solo  deo  constitutum ­
  firmum  et  immutabile  permanet,
alia  autem  jura  saepe  mutantur,  vel
contraria  consuetudine  vel  alia  meliori
lege  postea  lata  et  introducta.

S.  I,  2.
Jurisprudentia  est  divinarum  humanarumque
  rerum  notitia,  justi  atque
injusti  scientia.  Et  quamvis  haec  tria
(justitia,  jus,  jurisprudentia)  quasi  pro
uno  reputentur,  differunt  tarnen  tripliciter
  quia  justitia  est  virtus  scilicet
moralis,  jus  est  executivum  ejus  virtutis.
  Jurisprudentia  est  scientia  illius
juris.  Item  justitia  est  inter  virtutes
summum  bonum,  jus  medium,  jurisprudentia ­
  infimum.  Item  justitia  tribuit
  unicuique,  quod  suum  est,  jus
coadjuvat.  Jurisprudentia  docet.,  qualiter
  illud  fiat.

Sciendum  itaque,  quod  jus  naturale
differt  ab  aliis  juribus  tribus  modis  .  .  .
quia  jus  naturale  apud  omnes  gentes
aequaliter  servatur,  a  solo  Deo  institutum,
  firmum  et  immutabile  manens,
  alia  vero  jura,  quae  populus
vel  civitas  sibi  constituit,  saepe  mutantur ­
  vel  contraria  consuetudine  vel
alia  meliori  lege  in  contrarium  postea
lata  et  introducta.
tit.  IV.
Jurisprudentia  vero  est  divinarum  humanarumque
  rerum  notitia,  justi  atque ­
  injusti  scientia.
tit.  V.
Differunt  autem  inter  se  justitia,  jus
et  jurisprudentia.  Nam  justitia  est
virtus  scilicet  moralis.  Jus  est  ejus
virtutis  executivum.  Jurisprudentia
est  scientia  illius  juris.  Item  justitia
est  inter  virtutes  summum  bonum,
jus  medium,  jurisprudentia  infimum.
Item  justitia  tribuit  unicuique,  quod
suum  est,  jus  vero  coadjuvat,  jurisprudentia ­
  autem  docet,  qualiter  illud  fiat.

Tit.  VI  enthält  offenbare  Anklänge  an  die  Summa  I,  4.  De  origine
juris  —-  omnis  potestas  constitutionis  et  condendae  legis,  quae  olim  apud
populum  fuei'at,  in  praesentiarum  ad  principem  nostrum  spectat.  Dann  weiter:
Postquam  enim  multiplicato  genere  humano  et  irrepentibus  vitiis  in  tyrailmdeni

  regna  conversa  sunt,  opus  fuit
der  Summa  das  Gesetzgebungsrecht  in
poris  bei.
S.  I,  5.
Constat  autem  omne  jus,  quo  utimur,
aut  ex  scripto  aut  ex  non  scripto.
Lex  est  sanctio  facta,  jubens  honesta,
proliibens  inhonesta  et  contraria.  Vel
aliter  lex  est  recta  ratio  ab  aequitate
tracta,  jubens  honesta,  vetans  inhonesta.

I,  6.
Factae  sunt  leges,  ut  earum  metu
humana  cöerceatur  audaeia  et  tuta  sit
inter  improbos  innocentia.  Vel  aliter

leges  condere.  So  legt  auch  I,  c.  11
erster  Linie  den  Fürsten  nostri  tem-Werböcz,
  p.  I,  tit.  VI.
Dictum  est  superius,  quod  omne  jus
aut  legibus  aut  moribus,  hoc  est  jure
scripto  vel  non  scripto,  constet.
Lex  est  sanctio  facta,  jubens  honesta
et  proliibens  inhonesta  atque  contraria. ­
  Vel  aliter:  est  recta  ratio  ab  aequitate ­
  tracta,  jubens  honesta  et  vetans ­
  inhonesta.
Nam  ideo  factae  sunt  leges,  ut  earum
metu  humana  cöerceatur  audaeia,  tutaque
  sit  inter  improbos  innocentia.