Ueber  eine  Summa  legum  incerti  auctoris

321

Summa  I,  2.
Est  autem  duplex  Justitiar  naturalis
et  legalis.  Naturalis  est  constans  et
perpetua  voluntas  jus  suum  cuique
tribuens,  ut  supra  dictum  est,  et  sine
illa  nullus  potest  regnum  Dei  possidere.
  Justitia  legalis  est,  quae  saepe
mutatur,  sinequanee  gentes  nec  regna
diu  poterunt  permanere.
S.  I,  2.
Jus  secundum  Tullium  est  ars  sive
scientia  aequi  et  boni,  secundum  quam
nos  appellamur  sacerdotes  id  est  leges
docentes.
S.  I,  3.
Est  enim  duplex  jus.  Est  enim  quoddam
  jus  publicum,  quoddam  privatum.
Publicum  quod  principaliter  ad  imperium
  pertinet,  privatum  quod  ad
singulorum  hominum  utilitatem  pertinet. ­
  Illud  privatum  est  triplex,  scilicet
  jus  naturale,  jus  gentium  et  jus
civile.  Jus  naturale  est,  quod  natura
omnia  animalia  docet  et  docuit.  Nam
jus  hoc  non  liumani  generis  est  proprium ­
  sed  etiam  omnium  animalium.
■  .  Inde  descendit  maris  et  feminae
conjugatio  .  .  .  liberorum  procreatio  et
educatio  .  .  .  pecuniae  commodatae
vel  depositae  restitutio,  violentiae  per
vim  repulsio.
Jus  civile  est,  quod  unaquaeque  civitas
  sibi  propter  divinam  humanamque
  causam  constituit.  Vocatur  autem
jus  civile  quasi  proprium  jus  civitatis.

Et  nota,  quod  omnes  populi,  qui  legibus, ­
  moribus  et  consuetudinibus  utuntar,
  partim  suo  proprio  partim  comffluni
  omnium  hominum  jure  utuntur.

Werbücz,  p.  I,  tit.  I.
Duplex  est  autem  justitia,  scilicet
naturalis  et  legalis.  Naturalis  est  constans ­
  et  perpetua  voluntas  jus  suum
(ut  praenotatum  est)unicuique  tribuens,
et  sine  illa  nullus  potest  regnum  Dei
possidere.  Legalis  vero  dicitur  lex,
quae  saepe  mutatur,  sine  qua  nec
gentes  nec  regna  poterunt  permanere.
Werböcz,  p.  I,  tit.  II.
Quod  (sc.  jus)  per  Tullium  sic  definitur:
  est  ars  sive  scientia  boni  et  aequi, ­
  secundum  quam  nos  sacerdotes
id  est  sacras  leges  et  cullibet  jura
sua  ministrantes  appellamur.
Jus  itaque  duplex  est.  Quoddam  enim
est  jus  publicum,  quoddam  vero  privatum. ­
  Publicum  est,  quod  principaliter ­
  ad  imperium  et  regimen  regnorum
  publicamque  utilitatem  spectat
.  .  .  Privatum  vero  est  jus  speciale,
quod  ad  singulorum  hominum  utilitatem ­
  pertinet.  Et  illud  triplex  est
scilicet  jus  naturale,  jus  gentium  et
jus  civile.  Jus  igitur  naturale  est  .  .  .
quod  natura  omnia  animalia  docet  et
docuit.  Et  hoc  non  solum  est  humani
generis  proprium  sed  etiam  omnium
animalium.  Inde  descendit  maris  et
feminae  conjunctio,  liberorum  procreatio ­
  et  educatio  .  .  .  Item  depositae  rei
vel  commodatae  pecuniae  restitutio,
violentiae  proximi  per  vim  repulsio.
Jus  autem  civile  est,  quod  quisque
populus,  vel  quaeque  civitas  sibi  propter ­
  divinam  humanamque  causam  constituit, ­
  et  vocatur  jus  civile  quasi  proprium ­
  jus  civitatis.
tit.  III.
Ceterum  omnes  populi,  qui  legibus
aut  moribus  utuntur  et  reguntur,  partim ­
  suo  proprio  partim  vero  communi
omnium  hominum  jure  utuntur.
,  21*